Keep calm and baixa ao mundo das redes sociais, TVG

Lidia Lareo | Santiago de Compostela

O primeiro medio en Galego de Galicia polo seu contido en galego, segundo Anexa, se está modernizando. Deste xeito se presentaba a CRTVG na visita que fixemos os estudantes de cuarto de Xornalismo da USC á súa sé.

O que debería ser un medio de referencia en Galicia, pero que na realidade só se entende como "a cadea dos vellos e do rural", deuse de conta por fin da importancia de estar nos máis soportes que se poda para ser un bo servizo público. E niso están. Achegandose por WhatsApp á mediana idade e mediante unha app aos nenos (proximamente). Seica o ano que vén vai ser "o do cambio gordo", a través do dixital, da multicanle, fomentando a experiencia do usuario...

A experiencia do usuario. Aí foi onde ficamos máis tempo. Que quere a xente? Que é o que realmente buscan? E, sobre todo, como llelo pode achegar a CRTVG sen sairse do seu estilo serio, formal, institucional e distante? Ou, se cadra, hai que abandonar ese estilo?

Todas estas dúbidas asoballaban e asoballan as cabezas pensantes dos que levan as redes sociais e a web da canle. Pero realmente non é para menos. Suponse que son un organismo oficial e que non se deberían de poñer a nivel de medios coma, por exemplo, o Huffington Post. En primeiro lugar, porque son un medio público, e eses titulares non teñen cabida nun medio público. En segundo lugar, porque aínda se quixesen non lles deixarían. Obviamente, isto último non se nos dixo directamente, pero a telepatía entre membros do gremio existe no referido a este tema.

Con todo, as ganas de poñer en práctica esta arte, tan habitual agora, do 'trolleo' non faltaban na plantilla. Así que aproveitaron as eleccións norteamericanas para twittear e poñer algún que outro gif gracioso. Destes bromistas que nunca serían ben vistos se se tratase de eleccións municipais, galegas ou nacionais. Foi entón, cando nolo comentaron, cando quedaron claras as posturas. Algúns apelaban pola sobriedade necesaria das canles públicas. Outros, tirabamos máis por un ton desenfadado.

Estamos no século XXI e, se ben non hai que facer chiste de todo, os informativos serios xa os deixamos de lado hai tempo. Igual que a prensa seria lle fixo un oco á prensa desenfadada. Non hai que ser unha broma constante en redes sociais, mais quizais a TVG precisa baixarse dese autoproclamado trono de raíña da formalidade e achegarse á verdadeira poboación galega nova. Os señores maiores non están nas redes sociais, está a outra Galicia, a Galicia nova e aberta. Hai tempo que abandonamos as monarquías absolutas. 

A TVG lanzará una aplicación con contidos en exclusiva para nenos

María Iglesias, Carla Mañas e Irea Lareu | Santiago de Compostela

A Televisión de Galicia centrará as accións do novo ano no lanzamento dunha aplicación móbil para os máis cativos da casa. A TVG é, por agora, o único lugar onde os nenos poden consumir televisión en galego. O idioma é un elemento diferenciador no mercado que dende a TVG, como asegurou o responsable do departamento de dinamización da web, Carlos Verdugo, non dubidarán en explotar.

Dende a Corporación ven necesario facerse oco na maior cantidade posible de plataformas co obxetivo de chegar a maior porcentaxe posible de poboación.

“Os nenos xa non consumen televisión de forma tradicional, agora usan as tablets e os móbiles coma se fosen as súas extremidades, aí é onde debe estar a TVG”, apuntou Carlos.

O Xabarín, programa infantil de máis éxito da TVG

A posta en marcha desta nova aplicación para o consumo de contidos infantís segue a liña que apostar e fomentar os contidos online, como asegura o responsable da web. Dende o ano 2010 a CRTV ven de facer unha aposta forte pola presencia online a que teñen previsto dar continuidade. Para isto, pretenden incrementar a presenza en rede de programas icónicos da cadea como Land Rober ou Luar.

Deste xeito, o punto central da estratexia da canle autonómica consiste en potenciar a experiencia de usuario. A conexión e interacción serán factores centráis para xerar unha imaxe positiva que leve a incrementar a audiencia e, en consecuencia, a cantidade de poboación que ten acceso ao servizo público que ofrecen.

Uso e abuso das redes sociais

Pablo Casas, Silvia Iglesia | Santiago de Compostela

 É imposible negar a  influencia das redes sociais no mundo actual e no noso día a día. En maior ou menor medida , todos mudamos un pouco o noso xeito de vida ca súa chegada.  Existen diferentes graos, dende o que non pode vivir sen transmitir en todo momento o que está a facer ata o que non volveu mercar un xornal  e só se  informa mediante Facebook ou Twitter. Porque as redes sociais tamén mudaron, e moito,  o modo de chegar ós públicos dos medios de comunicación,  e dos cibermedios en maior medida.  Dende a súa creación convertéronse nunha parte indispensable para estes medios, xa que os usuarios accedemos a información a través delas e incluso en ocasións usámolas para obter a información completa.

Durante a visita á sede da TVG puidemos  escoitar a  Carlos Verdugo, responsable de actualización do medio web e encargado, xunto co seu equipo de administrar  as redes sociais da CRTVG.  Comentou que a comunicación neste eido é bastante ríxida, moi profesional e baseada en dous items básicos, Twitter úsano para relatar feitos e Facebook para desenvolver historias. Baixo estes preceptos non hai lugar para a innovación ou para saírse do establecido.  Con motivo das eleccións americanas, que se desenvolveron durante  a madrugada dun martes  hora española decidiron rachar con esta política de comunicación tan seria e institucional e usar gifs divertidos para enlazar cas noticias. Sabendo que non eran un medio referencia decidiron probar algo diferente, algo para chamar a atención.

Xurdiu así un debate sobre como debería ser o uso das redes sociais por parte dos medios. Por unha parte é innegable que afastándose do establecido e sendo divertidos  gañan en viralidade e poden chegar a máis xente. Aparece aquí a disxuntiva xa que, pola contra, os usuarios poden percibilo como unha falta de profesionalidade, sobre todo vindo dun medio público. Non tería por que ser así. Os medios non deben concebir as redes coma algo tan ríxido se non que se deben adaptarse máis os gustos e os intereses dos seus usuarios. Ademais, un feito destacable é que a información segue a ser igual, rigurosa e de calidade, só cambiaría o xeito de dala a coñecer.  Non se debe caer no abuso, por outra parte, das bromas e contidos humorísticos fronte a desgracias ou noticias moi serias. A busca da viralidade pola viralidade e a ditadura dos clicks están en auxe nos medios webs.  Pódense apreciar en moitas ocasións nas redes sociais cebos que conteñen información premeditadamente esaxerada ou directamente falsa co fin de atraer usuarios ó teu sitio web. Cómpre evitar esas actuacións pero á vez,  fuxir dos encorsetamentos  das redes sociais, a innovación  e a interacción son xeitos de diferenciarse da competencia.  Porque cas redes sociais, é necesario o seu uso para diferenciarse sen caer no abuso.

Unha historia da TVG

Pasillos da TVG, onde se recollen anacos da súa historia | Fotografía: Carmen Fernández

Carmen Fernández, Roberto Fumega | Santiago de Compostela

A véspera do día de Galicia do 1985, a Televisión de Galicia facía a súa primeira emisión dende San Marcos. Dous meses despois comezaría a súa programación de xeito regular, cun total de 39 horas de emisión semanais.

É salientable o feito de que fose a TVG a primeira canle de carácter autonómico do territorio español que emitise regularmente vía satélite o seu programa “Galeguidade” a finais de decembro do 1994. Ese mesmo ano, un mes antes, emitía a través de fibra óptica imaxes do IV Salón da Enerxía e Desenvolvemento Rural, dende Silleda.

No 1995 emitiron por vez primeira co sistema NICAM-Dual-Estéreo para toda galicia, así como o primeiro teletexto en galego dando comezo as súas emisións regulares a finais de ano. No 1996 realizaron a gravación dun programa en formato Pal Plus sobre o Torneo Campión de Campións de squash en Santiago de Compostela. Ese mesmo ano, a TVG batería a súa marca de audiencia coa transmisión do clásico Real Madrid vs Barcelona, cun total de 745.000 espectadores. De igual xeito, no 1996 iniciaron as emisións vía satélite a América.

O 1997 sería un ano de grande innovación tecnolóxica para a TVG, iniciando o seu funcionamento en probas do novo control central robotizado, emisións regulares vía Internet, o día das Letras Galegas, sendo a primeira cadea de Europa e a sétima no mundo en ofertar ditos servizos. De igual xeito, estrearía a súa primeira mediametraxe, unha adaptación da obra de Ánxel Fole “O Tesouro”.  Tamén sería o ano no que a TVG comezou as súas emisións pola plataforma Via Digital.

As emisións para Europa en dixital comezaron no 1998 a través de satélite, realizando a primeira conexión por medio dunha unidade móbil propia dende a Expo de Lisboa. Ó ano seguinte, no 1999, cambiaría a súa imaxe corporativa e entraría en funcionamento o seu novo enderezo electrónico www.tvg.es.

Logo dun pequeno parón en 2001, a TVG continuaría as súas emisións para Europa vía satélite, e sería no 2002 cando asina con Panasonic un acordo no que se incluiría o subministro de máis de 200 equipos DVCPRO50 e unha rede de servidor con estacións non liñais para informativos. Ó ano seguinte, amplía a súa oferta audiovisual, presentando o Plano de Cine, TV Movies, Series e Programas para Televisión de Galicia SA, baixo concurso público, sendo a única en España que leva a cabo este tipo de iniciativas sobre produtos audiovisuais.

Sala onde se controlan as emisións da TVG | Fotografía: Carmen Fernández

En 2004 pon en marcha a automatización do seu estudo de continuidade e no 2005 o Luar supera as 500 emisións. Nese mesmo ano estréase a serie Libro de Familia, que se converteu nun grandes éxitos da TVG.

En outubro de 2006 estrea A Casa 1906, o primeiro programa de telerrealidade feito na TVG. Un ano despois pon en marcha agalega.info, páxina desde a cal o usuario podía acceder ás noticias e a todo o que se emitía dende a canle. Padre Casares lanzouse con éxito en 2008, e nese mesmo ano o espazo semanal de información agraria Labranza chega aos 1000 programas en antena.

A segunda canle da TVG, G2, inaugúrase o 2 de febreiro de 2009. Tamén nese ano a TVG estrea Matalobos, serie de grande éxito. Por primeira vez na súa historia realiza a transmisión da temporada da Champions League. O 6 de novembro de 2010, TVG e Radio Galega realizaron o maior despregamento da súa historia para ofrecer a visita do Papa Bieito XVI a Santiago. Coa retransmisión de este evento chegouse a niveis do 52% de cota de pantalla.

En 2011 a TVG intervén na 29 Conferencia Anual de Circom, celebrada en Romanía. Circom é un organismo internacional que reúne a televisión rexionais públicas de toda Europa. Ese mismo ano, a CRTVG adhírese ao Pacto Mundial de Nacións Unidas para a Responsabilidade Social Corporativa.

Recolle en Suecia, en 2012, o premio á Mellor Ficción Europea pola serie Matalobos. É o recoñecemento máis importante recibido na súa historia.

En outubro de 2013 estréase O Faro. É a primeira ficción relaizada conxuntamente polas televisión autonómicas (as 11 agrupadas en Forta áis Canal Extremadura). Nese ano a TVG organiza a 31 Conferencia Anual Circom en Santiago. En 2014, a CRTV recibe o premio Pioneiros.es recoñecendo a súa presenza na rede coma precursor. A Academia española de Televisión tamén galardoa á TVG na categoría de Mellor Informativo Autonómico pola cobertura do accidente de Angrois.

Na actualidade, a CRTVG ten moita presenza en Internet. Está en Facebook, Twitter e a súa páxina web acaba de ser mellorada para adaptarse ás esixencias da súa audiencia. A medida que pasan os anos, a TVG vaise adaptando a cada época.

Dende a USC, tolerancia cero coa violencia de xénero

Redacción | Santiago de Compostela

Como xa demostraban os escaparates tinguidos de negro, Santiago de Compostela comprometeuse un ano máis coa loita contra a violencia de xénero. A USC uniuse a esta iniciativa cun acto conmemorativo o 25 de novembro, Día internacional para a Eliminación da Violencia Machista.

Algúns dos gañadores da cita, en San Xerome

A cita estivo marcada pola entrega de diversos premios relacionados coa figura da muller, comenzando polos Ruth Matilda Anderson, galardones de fotografía conseguidos por estudantes coma Uxía Vázquez (1º Premio, co traballo “Esta loita tamén é túa”). Os afamados Premios á Introducción da Perspectiva de Xénero foron os seguintes, sen defraudar a aqueles que dende o Instituto Europeo para a Igualdade de Xénero os consideran como unha das dez mellores prácticas de igualdade en centros universitarios. As gañadoras, María Pilar Freire Esparís e María Xosé Agra Romero, nos primeiros postos.

Por último, a entrega dos premios do III Concurso de Lemas contra a Violencia de Xénero, cunha enorme acollida polo estudantado dos dous campus da universidade, que precedeu á lectura do Manifesto de rexeitamento á violencia machista por Fernando Lino Vázquez González, da área de saúde mental, en representación de toda a Universidade.

Miss Caffeína y Second, cómplices de Mahou en Compostela

Aida González | Santiago de Compostela
A la sala Malatesta se llega a través de un laberinto de callejones que atraviesan el Campus Sur en su límite con Galeras. Menos conocida que Capitol o Sónar, sólo el despliegue de luces que ha dispuesto Mahou a sus puertas nos puede ayudar a identificarla un viernes a las nueve de la noche. Habitual de otros géneros como pueda ser el rap, Malatesta abre la noche con una propuesta diferente. Siguiendo la estela iniciada hace casi una década por Estrella Galicia con los directos de SON EG, la cervecera madrileña brinda a diferentes artistas del panorama indie nacional la oportunidad de darse a conocer en pequeños conciertos de sala. En este caso, el evento transcurre a dos bandas, de la mano de Miss Caffeína y Second.
Nada más entrar, una azafata recibe al visitante animándole a participar en una especie de fotomatón de karaoke, que posteriormente se podrá ver en la página web del evento. Un fotógrafo nos saca una instantánea que acabará en Instagram, metafoto mediante. Nos animan a dejar nuestros abrigos en el ropero gratis y, acabado el proceso, un relaciones públicas nos busca acomodo en algún lugar de la sala, donde un amable camarero nos pregunta si queremos tomar algo. Qué duda cabe de que Mahou tiene todo medido al detalle. Jugando como visitante en casa (fogar) de Estrella Galicia, su evento busca distinguirse lo máximo posible de los diseñados por los publicistas de Hijos de Rivera. Un ambiente de salón, complicidad y confianza va tomando forma a lo largo y ancho de la sala a medida que esta empieza a llenarse.
David Amor sale a la palestra como maestro de ceremonias. Lleva un chaleco que le queda pequeño y con ese corte de pelo parece Melendi. En su línea cómica habitual, va explicando al respetable cómo es que se desarrollará la sesión, que durará aproximadamente dos horas. En primer lugar, tocará Second, y, después, Miss Caffeína. Aunque en teoría aquí nadie es telonero de nadie, la distinción entre el reconocimiento de los segundos y el anonimato de los primeros queda patente desde el primer momento. Se nota en el ambiente, que va in crescendo a lo largo de la sesión, pero también en los brazos cruzados de muchos durante la primera de las actuaciones.
Con todo, la actuación de Second resulta más que correcta. La potente voz de Sean, el vocalista, invade la sala y se adapta al ambiente de intimidad deseado por los diseñadores del evento. Busca miradas, las capta, no pierde detalle de lo que sucede frente a sí mientras está cantando. Como él mismo dice en un momento del concierto, es probable que pocos estén aquí para verle a él. Con todo, siempre es bonito llevarse la sorpresa de conocer a un grupo en el terreno que no engaña, el directo. Y, en directo, Second conquista. Todas sus canciones suenan casi iguales, pero también las de Fito y ahora sienta cátedra. El cantante se entrega por completo, consiguiendo recuperar un show que de entrada parecía robado.

En la última canción de Second, "Rincón exquisito", Alberto Caffeína hace entrada en escena. Un atril con la letra de la pieza sobre el escenario, al que recurre constantemente, le delata. No será así cuando Sean Frutos le dé la réplica a la hora de interpretar su archiconocida "Venimos". En todo caso, ambos destacan el honor de coincidir juntos en esta gira y el placer de poder visitar Galicia. De este modo, un grupo da paso a otro y, a lo largo de la grada, se desata la locura. No vamos a engañarnos, la mayoría está aquí por lo que está, y eso se nota.

El directo de Miss Caffeína es enérgico e intenso... Como pueda ser el de Izal, el de los desafortunados Supersubmarina, el de Dorian o el de todo aquel que decidiese dedicarse al indie en español después de que Love of Lesbian y Vetusta Morla abriesen la caja de los truenos. Si bien estos dos últimos, omnipresentas hasta la saciedad, han logrado labrarse una identidad a través de sus ritmos trabajados y letras pedantes, lo cierto es que entre el resto no se aprecia un factor diferencial. Es quizás Alberto, el carismático cantante de pelo decolorado, el que marca la distinción y enciende la chispa de una banda que lleva cosechado muchas alegrías a lo largo de los últimos dos años.
Tras el segundo de los directos, David Amor vuelve a escena para moderar un coloquio entre bandas y asistentes. Preguntas en broma, alguna que otra más seria y una cierta complicidad entre ambos cantantes, que se confiesan hartos ya de contestar a la pregunta de con qué banda les gustaría coincidir sobre el escenario. Acabada la charla, todos los músicos se juntan para entonar el "Rebel, rebel" de Bowie. En la grada, hay quien confunde la música del principio con la de un single de Amaral, lo cual no deja de resultar gracioso. Y así, entre lucecillas de colores, muchas fotos profesionales, música y complicidad, acaba la noche en la sala Malatesta.

Castelao reaparece en Santiago da man de Miguel Seixas

M. Seixas nun momento da conferencia |Fotografía: Carmen Fernández

P.Casas, C. Fernández, R. Fumega | Santiago de Compostela

Na Rúa do Vilar a figura de Castelao volveu a estar presente. O historiados Miguel Anxo Seixas rememorou ante un auditorio cheo a súa figura, facendo especial fincapé no seu apartado coma artista, pero sen esquecer nada da súa historia persoal. Acompañando a súa charla con imaxes do artista e con anécdotas que marcaron a vida de Castelao, levou ao auditorio a recorrer da súa man a vida do galeguista.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao nace en Rianxo enchoupado dun ambiente mariñeiro e rural no 1886. Tendo en conta que a emigración é a epopea dos galegos, seu pai emigra á parte extrema da Pampa Arxentina sendo el moi novo. Así Castelao é educado en Rianxo pola súa nai e seus avós nun ambiente moi relixioso. Será nos seus primeiros anos de escola cando o eu artístico de Castelao comece a desenvolverse de xeito autodidacta.

Á idade de dez anos, o pequeno Castelao  vese forzado a deixar atrás o seu Rianxo para emigrar á Pampa onde seu pai era dono dun almacén. Alí atópase cun mundo completamente diferente ó que el coñecía: un mundo sen escola, sen relixión, no que el se integra e no que aprende a fumar e a tocar a guitarra.

Castelao sempre foi definido pola súa humanidade, característica que a piques estivo de arruinar o negocio paterno pois el era incapaz de cobrar a quen non tiña con que pagar.

Á volta en Galicia remata o bacharelato e matricúlase en medicina. Nos seus tempos libres, Castelao reúnese no Café Colón, onde el e os seus compañeiros establecen coloquios sobre cultura e arte. É neste punto onde Castelao comeza a gañar prestixio cos seus debuxos e esténdese a súa fama como caricaturista. Santiago de Compostela descóbrelle a Castelao dous sentimentos que poñen de manifesto a súa humanidade característica: o humor -representado nos seus debuxos- e a dor descuberta nas súas prácticas académicas.

 Miguel Seixas explicando ao auditorio unha das anécdotas de Castelao | Fotografía: Carmen Fernández

Logo de licenciarse, múdase a Madrid para rematar os seus estudios e facer o doutoramento, pero o gusto polo debuxo é demasiado forte e dedica gran parte do seu tempo a debuxar ilustracións para as revistas da capital. De volta en Rianxo, toma a medicina como profesión, moitas veces de xeito gratuíto, e continúa debuxando.

A estas alturas a fama de Castelao como ilustrador xa era algo patente e na primeira década do século XX comeza a tomar matices profesionais. A concepción da arte é unha rama que variou moito en Castelao, desenvolvendo diferentes teorías que a explicaban; dende a tríada arte – beleza – ben, ata a arte como arma defensiva.

No ano 1911 nunha conferencia en Vigo, ponse de manifesto a primeira teoría artística de Castelao. Para el, a arte non está na figura, o importante é capturar o interior, o de dentro.   Polo tanto busca caricaturizar  para obter o ser verdadeiro que está dentro das cousas e das persoas.  Segundo explicou Seixas, para Castealo as fotos non son quen de captar este interior.  Esta primeira teoría podería compararse ca teoría platónica xa que se sitúa á  arte como sinónimo de beleza. “A arte, a beleza e o ben significan o mesmo para o rianxeiro” manifestou Seixas.

Esta etapa coincide co seu traballo en “Cosas de la Vida”.  O historiador referiuse á historia do pai de Migueliño e  a do pai que quería un retrato idealizado do seu fillo moribundo coma algúns exemplos desta teoría artística do autor. Así, os debuxos representarían a perfección, a beleza absoluta.

Nesta época, Castelao adoece dunha enfermidade na vista que case o deixa cego. Comprende que as súas facultades para dedicarse á pintura e á medicina están moi limitadas. É por isto polo que decide optar a un posto dentro do funcionariado para sustentar á súa familia. Consegue un posto e destínano a Pontevedra, onde ingresa nas Irmandades da Fala no ano 1917.

No ano 1919, noutra conferencia sobre arte e galeguismo, aparece a segunda teoría de Castelao. Os trazos máis característicos desta nova tendencia serán a  herdanza romántica e a arte da paisaxística galega, que sempre foi a maior vocación do autor, por riba da literatura.  Tamén destaca por ser esta teoría máis interpretativa e subxectiva.  Seixas explica que “o obxectivo de Castelao nesta etapa é ilusionar á xente”.

Un dos debuxos de Castelao onde representa a icónica fouce | Fotografía: Carmen Fernández

Na terceira teoría artística, Castelao fai referencia a concepción dramática da arte. Segue mantendo a pegada romántica e aparece o artista posuído. A Castelao non lle interesa unha arte imitada, quere deixar a súa propia pegada.

Nos anos 20, sae á luz a Revista Nós, da que Castelao é deseñador principal da tipografía e da maqueta. Aquí Castelao comeza a publicar pequenos escritos acompañados por ilustracións ós que el chama “cousas”. Para o ano 22 Castelao xa é un caricaturista de referencia e consigue que o debuxo chegue o pobo, e pon no mapa os desamparados ou as mulleres, que non tiñan representación nos medios. A partir do 1923, a ditadura de Primo de Rivera xeraría diferenzas entre os pais do nacionalismo. Castelao decide non contaminarse dos seus ideais, como lle pasou a Vicente Risco.

Posteriormente, durante a II República, Castelao sae elixido deputado por Pontevedra e as súas novas obrigas farán que a actividade artística quede relegada á marxe. A gran teima de Castelao neste momento é impulsar o Estatuto de Autonomía, que se presenta un día antes de que o golpe militar que botaría abaixo a República se puxese en marcha. Con isto, o Goberno vaise a trasladar a Valencia e Castelao viaxa posteriormente a Moscova para establecer lazos cos soviéticos pois eran os únicos que apoiaban a causa republicana. Castelao xa non retornaría a Galicia.

Nos seguintes anos, Castelao viaxa polo continente americano, expoñendo e vendendo as súas obras para conseguir fondos e apoios á II República. Entre os países nos que Castelao deixou a súa pegada cóntanse os Estados Unidos ou Cuba. Ó chegar febreiro do 39 a guerra estaba perdida e Castelao pasará a se converter nun irregular. Non sen moitas dificultades consegue instalarse en Arxentina onde se dedica a actividade política en prol do galeguismo e da república. Morre no 1950, cando editan As Cruces de Pedra na Galiza, obra da que tan só podería ver impresas as primeiras páxinas.

Así pois, Castelao é un dos pais do nacionalismo galego e da súa iconografía. Unha iconografía galeguista que conseguiron idear as Irmandades da Fala. Iconas que hoxe consideramos propias, como a fouce, o dolmen ou os motivos celtas foron explotados e introducidos na nosa cultura por figuras como Castelao.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao foi moitas cousas: escritor, político, pintor, médico… Pero se algo conseguiu foi a través das súas artes, dos seus debuxos, que o pobo galego se vise reflectido a modo de ilustración e en tódolos seus estamentos, nun traballo artístico cun gran fondo político onde poñer de manifesto as inquedanzas e características de toda unha cultura.