Galegas Ilustres (III): Luz Pozo Garza

Aida González | Santiago de Compostela

¿Lémbraste, meu amigo?

A luz deixaba formas de saudade

e a frescura das pedras

podía modular os ámbitos do río

lámina impresionista na mañá fuxidía.

Era o tempo

en que as rapazas novas apañaban nos fieitos.

De Ribadeo a Lugo e de Lugo a Marrocos, os primeiros anos da vida de Luz Pozo Garza (Ribadeo, 1922) forman un vaivén similar ao baile de acentos das sílabas do seu nome. Bo inicio para unha vida marcada polo amor á palabra. A escritora, membro da Real Academia Galega dende 1996, é unha das voces máis senlleiras da palabra poética do pasado século en Galicia.

Bilingüe por costume e escritora por vocación, Luz inicia a súa formación artística aos oito anos, aprendendo a tocar diversos instrumentos. Os problemas do seu pai, pertencente á esquerda republicana, co réxime imperante, farán que a familia experimente a angustia da persecución, dos traslados e das visitas en prisión. Anos despois, acadará o título de bacharelato,  o ciclo elemental de Solfeo e Piano e a carreira de Maxisterio. Sen embargo, esta completa formación non será dabondo para escapar aos cánones sociais da época. O matrimonio e a maternidade chegarán da man do seu profesor Francisco Vázquez Ramudo, director da academia Minerva. Posteriormente, será licenciada en Filoloxía Románica pola universidade de Oviedo, converténdose previa oposición en profesora de instituto. Será ao longo de todos estes anos cando os seus cadernos comecen a se encher de poesía. Prometeu a flor de loto, citouse co vento,  falou a Rosalía e esta contoulle a súa vida secreta.

Luz, na súa biblioteca | Imaxe: V Televisión

 “Un diálogo é unha conversa. Fala a alma consigo mesma en Platón para interpretar o pensamento. Agora conversamos dúas mulleres galegas nun diálogo. Rosalía fala e eu respondo.” Conversaba Luz coa nai literaria en 1996, diante da Real Academia Galega no día do seu ingreso. E é que a pegada da matriarca será clave para a vocación literaria da autora de Memoria Solar. Como di Silvia Bermúdez no seu ensaio “De La ansiedad de la influencia a los Diálogos con Rosalía: hablemos de relaciones intrapoéticas en la literatura gallega”, “O diálogo que Pozo Garza establece con Rosalía determina que a tradición literaria galega sexa tamén un evento feminino.”

Xenealoxía da saudade, os paraísos perdidos de Luz Pozo Garza son pezas irrenunciables das nosas letras contemporáneas. Pasada a barreira dos 90 e coas cicatrices recentes trala morte dunha neta, Luz continúa ocupando a U da Real Academia Galega . Coa publicación o pasado ano de Sol de Medianoche, elexía á neta perdida, Luz reafírmase na crenza na inspiración e na palabra. Non cabería agardar un legado diferente.  Tampouco tería sentido.

Galegas Ilustres (II): Maruxa Mallo

Aida González | Santiago de Compostela

“TÚ,

tú que bajas a las cloacas donde las flores más flores son ya unos tristes salivazos sin sueños y mueres por las alcantarillas que desembocan a las verbenas desiertas para resucitar al filo de una piedra mordida por un hongo estancado, dime por qué las lluvias pudren las hojas y las maderas. Aclárame esta duda que tengo sobre los paisajes.

Despiértame.”

Rafael Alberti, “Ascensión de Maruja Mallo al subsuelo”, Gaceta Literaria 61, 1929

Non, non foi fácil. Cuarta irmá  dun total de catorce para unha familia nómade por mor do traballo do pai. Xixón, Vigo, Avilés, Tui, o seu Viveiro natal… Os primeiros anos da vida de Maruxa Mallo (Viveiro, 1902- Madrid, 1995) foron unha sorte de introducción en miniatura á voráxine de experiencias que viría despois. Madrid, París, Bos Aires, Nova York. Metade anxo, metade marisco. Adscrita á facción pictórica da Xeración do 27, as súas obras son auténticas pezas de culto no contexto do surrealismo español.

Ana María Gómez González tomará como sobrenome o segundo apelido de seu pai, do mesmo xeito que o seu irmán, o escultor Cristino Mallo. Será durante a súa adolescencia en Avilés cando na casa tomen conciencia do talento daquela rapaza que copiaba ilustracións das revistas. Maruxa comezará a tomar clases particulares de debuxo ata que co traslado da familia a Madrid en 1922 ela e máis Cristino pasen a tomar clases de Belas Artes na Real Escuela de San Fernando.  A partir deste momento, compaxinará a súa formación cunha intensa vida social, da que tomarán parte nomes como Salvador Dalí, Federico García Lorca, Luis Buñuel, María Zambrano, o daquela amante Rafael Alberti e a súa adorada Concha Méndez. Esta última será a principal compañeira de aventuras dunha época na que ambas desafiarán aos cánones sobre o que é axeitado e aceptable nunha “señorita” e o que non. A influencia das ideas de iconas como Concepción Arenal ou Emilia Pardo Bazán será crucial para ambas rapazas, que recorrían as tabernas, debruzándose nas ventas de aquelas ás que non as deixaban pasar para guichar o que facían dentro os homes.

Os anos 20 serán unha década de troula, pero tamén de traballo. Colaborando con publicacións como Revista de Occidente, La Gaceta Literaria ou El Almanaque literario, realizando portadas de libros, como integrante da Escola de Vallecas… Pouco a pouco, aquela rapaza de Viveiro comeza a ter un nome propio. En 1928, Ortega y Gasset apadriña a súa primeira exposición nos salóns da Revista de Occidente. Aos 26 anos, comeza a súa consagración.Tal e como afirma sobre ela o seu bo amigo García Lorca, “entre Verbena y Espantajo toda la belleza del mundo cabe dentro del ojo, sus cuadros son los que he visto pintados con más imaginación, emoción y sensualidad.”

Maruxa, no seu estudio de Madrid| Imaxe: cuadernosdelpintor

Cos anos 30 chegará a serie Cloacas y Campanarios, unha das súas pezas clave. En 1932, unha bolsa de estudos a levará a París. Magritte, André Breton, Joan Miró, Picasso… Os artífices da vangarda –aos que coñece de primeira man-  alimentarán a batedora de influencias de Maruxa, quen, á súa volta a Madrid, deixa cadros en propiedade de Breton e do Goberno Francés. Á volta a Madrid, traballará de profesora de arte. Coa caída da República, chegará o exilio. Con sede en Bos Aires, percorrerá toda América Latina de man de bos amigos como Pablo Neruda. Posteriormente, regresará a Madrid, onde morrerá á idade de 93 anos.

Considerada precursora da visión plástica informalista, a súa obra parte, que diría Breton, do automatismo psíquico puro.  Tal e como afirma sobre ela o seu bo amigo García Lorca, “entre Verbena y Espantajo toda la belleza del mundo cabe dentro del ojo, sus cuadros son los que he visto pintados con más imaginación, emoción y sensualidad.” Case dúas décadas despois, a obra pictórica desta muller empoderada e independente segue a fascinar a críticos, afecionados e coleccionistas. Museos coma o Raíña Sofía exhiben na actualidade fragmentos da súa extensa produción. Referente no contexto da pintura de vangarda nacional e exitosa representante da escola de Vallecas, a súa estrafalaria personalidade e rechamante aspecto segue presente na lembranza popular dúas décadas despois do seu pasamento. Cabeza de Muller, carácter de mito.

Galegas ilustres (I): Filomena Dato

 Aida González | Santiago de Compostela 

Os que decís qu’a muller

non tên a cabeza feita

para soster unha coroa

e que non sirve para reina

é qu’e esquecendes cicais

que tod’a historia esá chea

de nomes qu’o brilo teñen

de luminosas estrelas.

Pontes, carreiros, papel, auga, pedra e letras, a Ourense de finais do século XIX era un mundo de homes, que diría James Brown, no que empezaba xa a xestarse o esplendor cultural da época Nós. Sen embargo, este mundo de homes non tería sido o mesmo sen certa muller. En 1856, a cidade das Burgas vía nacer á única poetisa e escritora que, alén de Rosalía, publicará en galego durante este século.

Probablemente hoxe o nome de Filomena Dato non lles soe demasiado, pero algo máis de cen anos atrás non lles sería indiferente. Non o era para Curros, tampouco para Murguía e Valle Inclán, nin para o pioneiro da prensa galega Lamas Carvajal. Os círculos culturais e literarios, os certames de Xogos Florais e as publicacións da época serán o berce dunha muller históricamente esquecida, autora dunha escolma poética en galego e castelán de gran calidade e verba reivindicativa. Inspiración, delicadeza e tenrura, dase a coñecer aos 18, coa publicación do seu relato La Ciega no xornal El Heraldo Gallego. Como afirma o escritor Fernando Román Alonso en Filomena Dato Muruais, defensora das mulleres, “a súa personalidade poliédrica, sociabilidade, cultura e sensibilidade logrounas amosar na súa obra poética, que a converteu nun dos referentes da poesía galega e española, sobre todo en galego. Considerárona digna sucesora de Rosalía.”

Filomena, terceira pola esquerda |Ourense no Tempo

Malia cinco libros en castelán, salienta o poemario Follatos (Ourense, 1891), íntegramente en galego. Aparece aquí a composición En defensa das mulleres, titulada como a de Feijóo (Montenegro, que non outro…) e gañadora dun certame celebrado en Ourense en conmemoración deste. A peza fai honra ao seu título, introducindo conceptos totalmente revolucionarios para unha muller da época.  A idea dunha muller válida, privada do acceso á ciencia e ao saber (“¿Que será cand’ elas sepan que xa ninguén as cretica por buscaren afanosas a luz d’a sabidoría?) mestúrase con dúbidas existenciais sen resposta aparente (“¿D’onde sacaron que as almas teñen com’os corpos seuso?”). Nos seus versos, planta cara ós dogmas da curia, á idea de pecado orixinal e á imaxe de ineptitude dunha muller culpable dos males do home (“pois si por elas pecades, a culpa non lle votedes, que nunca o sol tivo culpa de que quen o mire cegue”). Coincidindo coa súa amiga Pardo Bazán na era pre-Femen, a autora fixo valer a súa voz mediante a implicación e o traballo. Non en van, no ano de creación da RAG, foi aceptada —previa proposta de Curros— como membro correspondente.

Filomena morreu na Coruña no 1926, foi enterrada en Sada e moi sentida na Galicia cultural do momento. Como indica Román Alonso, nese mesmo ano  o número 27 da revista Nós publicará unha nota no apartado Os homes, os feitos, as verbas, na que fala de Filomena como unha muller culta e sinxela que conseguiu o respeto e o sitio entre figuras de relevancia. Tal e como di a publicación, “Estivo de cote ond’a chamou o deber do seu tempo. Deixou un nome ilustre na nosa historia literaria, e un mangado de versos, frescos coma rosas, na nosa antoloxía. O sentimento u’en  todos casou a súa morte, indica ben qu’andaban co-ela a afeión, o respeito e a ademiranza dos galegos en cios peitos deixa agora a saudade do seu talento. Non a esquecerá a Galiza”.

A influencia de Keynes na economía mantense sete décadas despois da súa morte

Roberto Fumega e Pablo Casas Quiroga | Santiago de Compostela

O “Luns do Ateneo” deu desta vez unha importante lección económica. Aproveitando o 70 cabodano da morte de Keynes, Carlos Ricoy, profesor titular de Análise Económico e Teoría Económica na Facultade de Ciencias Económicas da USC, explicou a tódolos alí presentes a revolución que supuxeron as ideas de Keynes sobre o mundo económico, “unha das figuras clave do século XX no mundo económico” sostivo o profesor Ricoy.

Percorrido pola biografía de Keynes

Británico, John Manyard Keynes estudou Filosofía e Matemáticas na Universidade de Cambridge, da que o seu propio pai era profesor. Keynes aproveitou a súa estancia na Universidade para ampliar os seus coñecementos polas distintas ramas, como a política ou a literatura, para decantarse finalmente pola economía. O King’s College sería a súa alma mater e comezaría a frecuentar o que se coñecería posteriormente como Círculo de Bloomsbury (do cal sería principal mecenas) do que formaban parte escritores da talla de Virginia Woolf ou o pintor Duncan Grant. Xa graduado, Keynes acabaría sendo conselleiro do Ministerio de Facenda Británico e parte da delegación da Conferencia de Paz de París, logo da Primeira Guerra Mundial.

O nacer no seo dunha familia acomodada, Keynes puido destinar a súa vida a escribir a súa obra e analizar os problemas nos que a macroeconomía se vía envolta. Entre as súas obras máis influíntes atopamos “Ensaios de Persuasión” ou “Teoría Xeral”; obras cunha grande influencia a escala mundial, que supuxeron un xiro no xeito de pensar a economía.

Economía Keynesiana e influencias

John Manyard Keynes –e por extensión o keynesianismo- revolucionaron o xeito de entender a esfera económica no século XX. Puxo en dúbida o sistema capitalista, por consideralo ineficaz para o pleno emprego ou o equilibrio dos factores produtivos. No seu momento, as ideas de Keynes botaron abaixo as vellas prácticas do capitalismo máis agresivo e a teoría clásica da economía, a cal sostiña que pode ser regulada por si sola, crendo nun proceso de saneamento da economía por medio do incentivo ó consumo, deixando de lado os recortes. Parafrasando a Ricoy: “Keynes estaba en contra das reparacións de Alemaña, e polo tanto, da austeridade”.

A idea de que o libre mercado tende ó equilibrio depende doutros factores e non nos leva ó pleno emprego dos medios de produción foi desbotada por Keynes, pois non se trata dunha suposición xeral aplicable a tódolos casos. De igual xeito, tamén cría que o problema de gañarse a vida solucionaríase con xornadas de 3 horas diarias e 15 semanais, como sostivo Ricoy.

No seu momento, o keynesianismo, do que se derivan o estado de benestar e o desenvolvemento, foi capaz de salvagardar a democracia e foron aplicados nos estados occidentais logo da II Guerra Mundial. Posteriormente, nos anos 70, a crise favoreceu que se cuestionasen os seus postulados, rexurdindo así o que coñecemos como as teorías clásicas do neoliberalismo.

Tras a conferencia, Agora  realizoulle unha entrevista a Carlos Ricoy, para afondar na figura do economista británico

P-A pesar de ser un economista do século pasado, cal é a influencia de Keynes na economía dos nosos tempos?

R-A teoría xeral do emprego, sobre todo, supuxo un antes e un despois na visión económica. O “despois” non creo que lle gustase moito a Keynes. A economía depende fundamentalmente da demanda particular e da de inversión. Keynes pensaba que esta última era moi inestable, polo que non sería capaz de xerar pleno emprego.

Outro conflito que se traduce logo das ideas de Keynes é a intervención ou non do Estado para sanear e regular a economía-

P-Está o mundo abandonando o keynesianismo para decantarse por prácticas neoliberais?

R-Totalmente. Coa política económica dos partidos políticos dos anos 80, creceu o liberalismo. Reinterpretouse a keynes dende a ortodoxia e pasouse a crer que a macroeconomía clásica chegaría por si mesma ó pleno emprego. Os keynesianistas poderíamos dicir que hoxe en día son case proscritos.

P-Que lle diría Keynes a aqueles políticos que cren na austeridade e nos recortes?

R-Diríalle que hoxe en día a economía mundial necesita expansión e esas políticas o único que fan e retrasar o proceso. Keynes non estaría de acordo co que está a acontecer.

P-Ábrese, pois, unha nova etapa económica debido á globalización?

R-En certo sentido si, o que acontece é que hai que saber adecuarse a ela, ver o que representa e analizar a súa viabilidade. 

A TVG lanzará una aplicación con contidos en exclusiva para nenos

María Iglesias, Carla Mañas e Irea Lareu | Santiago de Compostela

A Televisión de Galicia centrará as accións do novo ano no lanzamento dunha aplicación móbil para os máis cativos da casa. A TVG é, por agora, o único lugar onde os nenos poden consumir televisión en galego. O idioma é un elemento diferenciador no mercado que dende a TVG, como asegurou o responsable do departamento de dinamización da web, Carlos Verdugo, non dubidarán en explotar.

Dende a Corporación ven necesario facerse oco na maior cantidade posible de plataformas co obxetivo de chegar a maior porcentaxe posible de poboación.

“Os nenos xa non consumen televisión de forma tradicional, agora usan as tablets e os móbiles coma se fosen as súas extremidades, aí é onde debe estar a TVG”, apuntou Carlos.

O Xabarín, programa infantil de máis éxito da TVG

A posta en marcha desta nova aplicación para o consumo de contidos infantís segue a liña que apostar e fomentar os contidos online, como asegura o responsable da web. Dende o ano 2010 a CRTV ven de facer unha aposta forte pola presencia online a que teñen previsto dar continuidade. Para isto, pretenden incrementar a presenza en rede de programas icónicos da cadea como Land Rober ou Luar.

Deste xeito, o punto central da estratexia da canle autonómica consiste en potenciar a experiencia de usuario. A conexión e interacción serán factores centráis para xerar unha imaxe positiva que leve a incrementar a audiencia e, en consecuencia, a cantidade de poboación que ten acceso ao servizo público que ofrecen.

Unha historia da TVG

Pasillos da TVG, onde se recollen anacos da súa historia | Fotografía: Carmen Fernández

Carmen Fernández, Roberto Fumega | Santiago de Compostela

A véspera do día de Galicia do 1985, a Televisión de Galicia facía a súa primeira emisión dende San Marcos. Dous meses despois comezaría a súa programación de xeito regular, cun total de 39 horas de emisión semanais.

É salientable o feito de que fose a TVG a primeira canle de carácter autonómico do territorio español que emitise regularmente vía satélite o seu programa “Galeguidade” a finais de decembro do 1994. Ese mesmo ano, un mes antes, emitía a través de fibra óptica imaxes do IV Salón da Enerxía e Desenvolvemento Rural, dende Silleda.

No 1995 emitiron por vez primeira co sistema NICAM-Dual-Estéreo para toda galicia, así como o primeiro teletexto en galego dando comezo as súas emisións regulares a finais de ano. No 1996 realizaron a gravación dun programa en formato Pal Plus sobre o Torneo Campión de Campións de squash en Santiago de Compostela. Ese mesmo ano, a TVG batería a súa marca de audiencia coa transmisión do clásico Real Madrid vs Barcelona, cun total de 745.000 espectadores. De igual xeito, no 1996 iniciaron as emisións vía satélite a América.

O 1997 sería un ano de grande innovación tecnolóxica para a TVG, iniciando o seu funcionamento en probas do novo control central robotizado, emisións regulares vía Internet, o día das Letras Galegas, sendo a primeira cadea de Europa e a sétima no mundo en ofertar ditos servizos. De igual xeito, estrearía a súa primeira mediametraxe, unha adaptación da obra de Ánxel Fole “O Tesouro”.  Tamén sería o ano no que a TVG comezou as súas emisións pola plataforma Via Digital.

As emisións para Europa en dixital comezaron no 1998 a través de satélite, realizando a primeira conexión por medio dunha unidade móbil propia dende a Expo de Lisboa. Ó ano seguinte, no 1999, cambiaría a súa imaxe corporativa e entraría en funcionamento o seu novo enderezo electrónico www.tvg.es.

Logo dun pequeno parón en 2001, a TVG continuaría as súas emisións para Europa vía satélite, e sería no 2002 cando asina con Panasonic un acordo no que se incluiría o subministro de máis de 200 equipos DVCPRO50 e unha rede de servidor con estacións non liñais para informativos. Ó ano seguinte, amplía a súa oferta audiovisual, presentando o Plano de Cine, TV Movies, Series e Programas para Televisión de Galicia SA, baixo concurso público, sendo a única en España que leva a cabo este tipo de iniciativas sobre produtos audiovisuais.

Sala onde se controlan as emisións da TVG | Fotografía: Carmen Fernández

En 2004 pon en marcha a automatización do seu estudo de continuidade e no 2005 o Luar supera as 500 emisións. Nese mesmo ano estréase a serie Libro de Familia, que se converteu nun grandes éxitos da TVG.

En outubro de 2006 estrea A Casa 1906, o primeiro programa de telerrealidade feito na TVG. Un ano despois pon en marcha agalega.info, páxina desde a cal o usuario podía acceder ás noticias e a todo o que se emitía dende a canle. Padre Casares lanzouse con éxito en 2008, e nese mesmo ano o espazo semanal de información agraria Labranza chega aos 1000 programas en antena.

A segunda canle da TVG, G2, inaugúrase o 2 de febreiro de 2009. Tamén nese ano a TVG estrea Matalobos, serie de grande éxito. Por primeira vez na súa historia realiza a transmisión da temporada da Champions League. O 6 de novembro de 2010, TVG e Radio Galega realizaron o maior despregamento da súa historia para ofrecer a visita do Papa Bieito XVI a Santiago. Coa retransmisión de este evento chegouse a niveis do 52% de cota de pantalla.

En 2011 a TVG intervén na 29 Conferencia Anual de Circom, celebrada en Romanía. Circom é un organismo internacional que reúne a televisión rexionais públicas de toda Europa. Ese mismo ano, a CRTVG adhírese ao Pacto Mundial de Nacións Unidas para a Responsabilidade Social Corporativa.

Recolle en Suecia, en 2012, o premio á Mellor Ficción Europea pola serie Matalobos. É o recoñecemento máis importante recibido na súa historia.

En outubro de 2013 estréase O Faro. É a primeira ficción relaizada conxuntamente polas televisión autonómicas (as 11 agrupadas en Forta áis Canal Extremadura). Nese ano a TVG organiza a 31 Conferencia Anual Circom en Santiago. En 2014, a CRTV recibe o premio Pioneiros.es recoñecendo a súa presenza na rede coma precursor. A Academia española de Televisión tamén galardoa á TVG na categoría de Mellor Informativo Autonómico pola cobertura do accidente de Angrois.

Na actualidade, a CRTVG ten moita presenza en Internet. Está en Facebook, Twitter e a súa páxina web acaba de ser mellorada para adaptarse ás esixencias da súa audiencia. A medida que pasan os anos, a TVG vaise adaptando a cada época.

Miss Caffeína y Second, cómplices de Mahou en Compostela

Aida González | Santiago de Compostela
A la sala Malatesta se llega a través de un laberinto de callejones que atraviesan el Campus Sur en su límite con Galeras. Menos conocida que Capitol o Sónar, sólo el despliegue de luces que ha dispuesto Mahou a sus puertas nos puede ayudar a identificarla un viernes a las nueve de la noche. Habitual de otros géneros como pueda ser el rap, Malatesta abre la noche con una propuesta diferente. Siguiendo la estela iniciada hace casi una década por Estrella Galicia con los directos de SON EG, la cervecera madrileña brinda a diferentes artistas del panorama indie nacional la oportunidad de darse a conocer en pequeños conciertos de sala. En este caso, el evento transcurre a dos bandas, de la mano de Miss Caffeína y Second.
Nada más entrar, una azafata recibe al visitante animándole a participar en una especie de fotomatón de karaoke, que posteriormente se podrá ver en la página web del evento. Un fotógrafo nos saca una instantánea que acabará en Instagram, metafoto mediante. Nos animan a dejar nuestros abrigos en el ropero gratis y, acabado el proceso, un relaciones públicas nos busca acomodo en algún lugar de la sala, donde un amable camarero nos pregunta si queremos tomar algo. Qué duda cabe de que Mahou tiene todo medido al detalle. Jugando como visitante en casa (fogar) de Estrella Galicia, su evento busca distinguirse lo máximo posible de los diseñados por los publicistas de Hijos de Rivera. Un ambiente de salón, complicidad y confianza va tomando forma a lo largo y ancho de la sala a medida que esta empieza a llenarse.
David Amor sale a la palestra como maestro de ceremonias. Lleva un chaleco que le queda pequeño y con ese corte de pelo parece Melendi. En su línea cómica habitual, va explicando al respetable cómo es que se desarrollará la sesión, que durará aproximadamente dos horas. En primer lugar, tocará Second, y, después, Miss Caffeína. Aunque en teoría aquí nadie es telonero de nadie, la distinción entre el reconocimiento de los segundos y el anonimato de los primeros queda patente desde el primer momento. Se nota en el ambiente, que va in crescendo a lo largo de la sesión, pero también en los brazos cruzados de muchos durante la primera de las actuaciones.
Con todo, la actuación de Second resulta más que correcta. La potente voz de Sean, el vocalista, invade la sala y se adapta al ambiente de intimidad deseado por los diseñadores del evento. Busca miradas, las capta, no pierde detalle de lo que sucede frente a sí mientras está cantando. Como él mismo dice en un momento del concierto, es probable que pocos estén aquí para verle a él. Con todo, siempre es bonito llevarse la sorpresa de conocer a un grupo en el terreno que no engaña, el directo. Y, en directo, Second conquista. Todas sus canciones suenan casi iguales, pero también las de Fito y ahora sienta cátedra. El cantante se entrega por completo, consiguiendo recuperar un show que de entrada parecía robado.

En la última canción de Second, "Rincón exquisito", Alberto Caffeína hace entrada en escena. Un atril con la letra de la pieza sobre el escenario, al que recurre constantemente, le delata. No será así cuando Sean Frutos le dé la réplica a la hora de interpretar su archiconocida "Venimos". En todo caso, ambos destacan el honor de coincidir juntos en esta gira y el placer de poder visitar Galicia. De este modo, un grupo da paso a otro y, a lo largo de la grada, se desata la locura. No vamos a engañarnos, la mayoría está aquí por lo que está, y eso se nota.

El directo de Miss Caffeína es enérgico e intenso... Como pueda ser el de Izal, el de los desafortunados Supersubmarina, el de Dorian o el de todo aquel que decidiese dedicarse al indie en español después de que Love of Lesbian y Vetusta Morla abriesen la caja de los truenos. Si bien estos dos últimos, omnipresentas hasta la saciedad, han logrado labrarse una identidad a través de sus ritmos trabajados y letras pedantes, lo cierto es que entre el resto no se aprecia un factor diferencial. Es quizás Alberto, el carismático cantante de pelo decolorado, el que marca la distinción y enciende la chispa de una banda que lleva cosechado muchas alegrías a lo largo de los últimos dos años.
Tras el segundo de los directos, David Amor vuelve a escena para moderar un coloquio entre bandas y asistentes. Preguntas en broma, alguna que otra más seria y una cierta complicidad entre ambos cantantes, que se confiesan hartos ya de contestar a la pregunta de con qué banda les gustaría coincidir sobre el escenario. Acabada la charla, todos los músicos se juntan para entonar el "Rebel, rebel" de Bowie. En la grada, hay quien confunde la música del principio con la de un single de Amaral, lo cual no deja de resultar gracioso. Y así, entre lucecillas de colores, muchas fotos profesionales, música y complicidad, acaba la noche en la sala Malatesta.

Castelao reaparece en Santiago da man de Miguel Seixas

M. Seixas nun momento da conferencia |Fotografía: Carmen Fernández

P.Casas, C. Fernández, R. Fumega | Santiago de Compostela

Na Rúa do Vilar a figura de Castelao volveu a estar presente. O historiados Miguel Anxo Seixas rememorou ante un auditorio cheo a súa figura, facendo especial fincapé no seu apartado coma artista, pero sen esquecer nada da súa historia persoal. Acompañando a súa charla con imaxes do artista e con anécdotas que marcaron a vida de Castelao, levou ao auditorio a recorrer da súa man a vida do galeguista.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao nace en Rianxo enchoupado dun ambiente mariñeiro e rural no 1886. Tendo en conta que a emigración é a epopea dos galegos, seu pai emigra á parte extrema da Pampa Arxentina sendo el moi novo. Así Castelao é educado en Rianxo pola súa nai e seus avós nun ambiente moi relixioso. Será nos seus primeiros anos de escola cando o eu artístico de Castelao comece a desenvolverse de xeito autodidacta.

Á idade de dez anos, o pequeno Castelao  vese forzado a deixar atrás o seu Rianxo para emigrar á Pampa onde seu pai era dono dun almacén. Alí atópase cun mundo completamente diferente ó que el coñecía: un mundo sen escola, sen relixión, no que el se integra e no que aprende a fumar e a tocar a guitarra.

Castelao sempre foi definido pola súa humanidade, característica que a piques estivo de arruinar o negocio paterno pois el era incapaz de cobrar a quen non tiña con que pagar.

Á volta en Galicia remata o bacharelato e matricúlase en medicina. Nos seus tempos libres, Castelao reúnese no Café Colón, onde el e os seus compañeiros establecen coloquios sobre cultura e arte. É neste punto onde Castelao comeza a gañar prestixio cos seus debuxos e esténdese a súa fama como caricaturista. Santiago de Compostela descóbrelle a Castelao dous sentimentos que poñen de manifesto a súa humanidade característica: o humor -representado nos seus debuxos- e a dor descuberta nas súas prácticas académicas.

 Miguel Seixas explicando ao auditorio unha das anécdotas de Castelao | Fotografía: Carmen Fernández

Logo de licenciarse, múdase a Madrid para rematar os seus estudios e facer o doutoramento, pero o gusto polo debuxo é demasiado forte e dedica gran parte do seu tempo a debuxar ilustracións para as revistas da capital. De volta en Rianxo, toma a medicina como profesión, moitas veces de xeito gratuíto, e continúa debuxando.

A estas alturas a fama de Castelao como ilustrador xa era algo patente e na primeira década do século XX comeza a tomar matices profesionais. A concepción da arte é unha rama que variou moito en Castelao, desenvolvendo diferentes teorías que a explicaban; dende a tríada arte – beleza – ben, ata a arte como arma defensiva.

No ano 1911 nunha conferencia en Vigo, ponse de manifesto a primeira teoría artística de Castelao. Para el, a arte non está na figura, o importante é capturar o interior, o de dentro.   Polo tanto busca caricaturizar  para obter o ser verdadeiro que está dentro das cousas e das persoas.  Segundo explicou Seixas, para Castealo as fotos non son quen de captar este interior.  Esta primeira teoría podería compararse ca teoría platónica xa que se sitúa á  arte como sinónimo de beleza. “A arte, a beleza e o ben significan o mesmo para o rianxeiro” manifestou Seixas.

Esta etapa coincide co seu traballo en “Cosas de la Vida”.  O historiador referiuse á historia do pai de Migueliño e  a do pai que quería un retrato idealizado do seu fillo moribundo coma algúns exemplos desta teoría artística do autor. Así, os debuxos representarían a perfección, a beleza absoluta.

Nesta época, Castelao adoece dunha enfermidade na vista que case o deixa cego. Comprende que as súas facultades para dedicarse á pintura e á medicina están moi limitadas. É por isto polo que decide optar a un posto dentro do funcionariado para sustentar á súa familia. Consegue un posto e destínano a Pontevedra, onde ingresa nas Irmandades da Fala no ano 1917.

No ano 1919, noutra conferencia sobre arte e galeguismo, aparece a segunda teoría de Castelao. Os trazos máis característicos desta nova tendencia serán a  herdanza romántica e a arte da paisaxística galega, que sempre foi a maior vocación do autor, por riba da literatura.  Tamén destaca por ser esta teoría máis interpretativa e subxectiva.  Seixas explica que “o obxectivo de Castelao nesta etapa é ilusionar á xente”.

Un dos debuxos de Castelao onde representa a icónica fouce | Fotografía: Carmen Fernández

Na terceira teoría artística, Castelao fai referencia a concepción dramática da arte. Segue mantendo a pegada romántica e aparece o artista posuído. A Castelao non lle interesa unha arte imitada, quere deixar a súa propia pegada.

Nos anos 20, sae á luz a Revista Nós, da que Castelao é deseñador principal da tipografía e da maqueta. Aquí Castelao comeza a publicar pequenos escritos acompañados por ilustracións ós que el chama “cousas”. Para o ano 22 Castelao xa é un caricaturista de referencia e consigue que o debuxo chegue o pobo, e pon no mapa os desamparados ou as mulleres, que non tiñan representación nos medios. A partir do 1923, a ditadura de Primo de Rivera xeraría diferenzas entre os pais do nacionalismo. Castelao decide non contaminarse dos seus ideais, como lle pasou a Vicente Risco.

Posteriormente, durante a II República, Castelao sae elixido deputado por Pontevedra e as súas novas obrigas farán que a actividade artística quede relegada á marxe. A gran teima de Castelao neste momento é impulsar o Estatuto de Autonomía, que se presenta un día antes de que o golpe militar que botaría abaixo a República se puxese en marcha. Con isto, o Goberno vaise a trasladar a Valencia e Castelao viaxa posteriormente a Moscova para establecer lazos cos soviéticos pois eran os únicos que apoiaban a causa republicana. Castelao xa non retornaría a Galicia.

Nos seguintes anos, Castelao viaxa polo continente americano, expoñendo e vendendo as súas obras para conseguir fondos e apoios á II República. Entre os países nos que Castelao deixou a súa pegada cóntanse os Estados Unidos ou Cuba. Ó chegar febreiro do 39 a guerra estaba perdida e Castelao pasará a se converter nun irregular. Non sen moitas dificultades consegue instalarse en Arxentina onde se dedica a actividade política en prol do galeguismo e da república. Morre no 1950, cando editan As Cruces de Pedra na Galiza, obra da que tan só podería ver impresas as primeiras páxinas.

Así pois, Castelao é un dos pais do nacionalismo galego e da súa iconografía. Unha iconografía galeguista que conseguiron idear as Irmandades da Fala. Iconas que hoxe consideramos propias, como a fouce, o dolmen ou os motivos celtas foron explotados e introducidos na nosa cultura por figuras como Castelao.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao foi moitas cousas: escritor, político, pintor, médico… Pero se algo conseguiu foi a través das súas artes, dos seus debuxos, que o pobo galego se vise reflectido a modo de ilustración e en tódolos seus estamentos, nun traballo artístico cun gran fondo político onde poñer de manifesto as inquedanzas e características de toda unha cultura.

O “Panorama das iniciativas culturais galegas na rede” aportou aspectos positivos sobre a prensa galega

Fotografía. Carmen Fernández

Roberto Fumega | Santiago de Compostela

Nun novo ecosistema mediático propiciado polas novas tecnoloxías que irrompen e trocan as maneiras de facer prensa, é común preguntarse onde está o futuro do xornalismo galego, sobre todo logo do peche masivo de xornais no 2012. A prensa escrita adoece e o dixital non sempre é rendible.

Así as cousas, unha serie de coloquios informativos no Consello da Cultura Galega, dentro do programa do “Panorama das iniciativas culturais galegas na rede” celebrado o pasado martes 8, conseguiu botar un pouco de luz sobre o asunto. Poñentes de diferentes medios dixitais fixeron que as dúbidas sobre a rendibilidade do dixital se disipasen, presentando e explicando os seus propios proxectos.

Os xornalistas Xurxo Salgado (Galicia Confidencial), David Lombao (Praza Pública), Rocío Castro (Sermos Galiza) e David González (Campo Galego) fixeron a súa achega á causa xornalística.

Lombao leva traballando no seu xornal dixital, Praza Pública, dende o 2012. Inicialmente, a redacción estaba constituída por tres únicas persoas e unha rede pequena de xornalistas colaboradores. Hoxe é un dos abandeirados da prensa dixital galega. Praza finánciase a través da publicidade e do aporte monetario de socios máis un “apoio institucional xusto e necesario” como subliñou Lombao.

Sermos Galiza non aposta só polo dixital, pois tamén conta con versión impresa. Sermos nace no 2012 en base a un accionariado múltiple e aposta tanto pola rede como polo papel, nunha etapa na que o peche de xornais era o pan de cada día. Como afirmou Rocío Castro, “para financiar este tipo de medios é indispensable o micromecenado”. A base de Sermos é o seu compromiso coa lingua, algo que ten sido máis rendible noutros lugares como Cataluña.

Na falta de información dixital sobre o mundo agrogandeiro é onde viu David González, de Campo Galego, o seu nicho de mercado. Nada en 2015, trátase dunha iniciativa privada e non contan con axudas públicas. Os seus ingresos proceden nun 80% de publicidade de empresas do sector, e publican tanto en galego, pois é a lingua vehicular da maioría de gandeiros, e en castelán coa fin de abrir o seu mercado.

Dos catro medios, Galicia Confidencial é o máis antigo. Nace en 2003 como un blog persoal no que Xurxo Salgado vai baleirando de xeito anónimo opinións de índole política. En 2009 configúrase como xornal e tres anos despois adquire categoría profesional. O financiamento de GC é posible a través de publicidade tanto empresarial como institucional. Como afirma Xurxo Salgado, chega un momento na vida de todo medio no que hai que plantexarse o “petar nas portas”, pois é a única maneira de facer sostible un xornal dixital.

Por medio destas iniciativas constátase que facer xornalismo dixital en Galicia é posible, pois a tecnoloxía oferta un amplo abano de oportunidades. Pero non todo pode basearse niso. O máis importante é ser consecuentes e comprometidos, tendo a vocación xornalística como piar base. O que García Márquez chamaría “o mellor oficio do mundo”.

Llamando a las puertas del cielo

Aida González | Santiago de Compostela
Los modernos lo llamarían gentrificación. Le ha pasado a Kreuzberg y Neukölln en Berlín, a Camden Town en Londres, a Malasaña en Madrid y a Montmaitre en París. Un barrio más o menos periférico, de los de toda la vida, que con los años había perdido reputación y que, de repente, resurge gracias a los jóvenes que alquilan pisos y colocan banderitas de colores en las ventanas, mientras se abren nuevos negocios con vistosos carteles y un millón de macetas puebla cada balcón. Panaderías, librerías, restaurantes. Ferias populares, artistas en las calles. Entre lo bohemio y lo hipster cabe todo un abanico de adjetivos para calificarlo. San Pedro, en Compostela, no cuenta en su historia con el rodaje de un hito del cine indie como Amélie, ni es hogar de rockeros universales. Aquí no ha vivido ni muerto Amy Winehouse, ni se han empezado a albergar todos los pre-parados extranjeros en el exilio. Pero, sin embargo, cumple con todos los requisitos para considerarse un barrio renacido de sus cenizas (llámenlo gentrificado, si lo prefieren) que ha sabido reinventarse en el corazón de una ciudad Patrimonio de la Humanidad, con otras zonas espectaculares y un funcionamiento un tanto peculiar.
uchas veces, es complicado encontrar a gente que se presente como “de aquí, de Santiago”. Tal parece que los autóctonos estuviesen jugando al escondite entre los restos de la cripta del Apóstol. Lo que se encuentra, a primera vista, son funcionarios, estudiantes y turistas. Y la ciudad ya parece haberse adaptado a ellos. A los funcionarios se les destina a la zona norte, por el entorno de la estación de autobuses, el gran centro comercial y los nuevos y gigantes edificios de Salgueiriños. Como mucho, hacia la zona de Fontiñas. Para los estudiantes está el ensanche, con sus pisos equipados de completísimos sistemas de calefacción a base de butano, sus ventanas de papel y toda una colección de humedades a las que cada inquilino pone un nuevo nombre. Y para los turistas, la zona vieja, donde pueden disfrutar de su deporte favorito: trazar con sus absurdos chubasqueros de plástico el skyline de la Rúa do Franco.En San Pedro hay sitio para todos ellos, pero con una diferencia crucial: a diferencia de las urbanizaciones, del infame ensanche y de la masificación turística, San Pedro sigue siendo de los de aquí. De aquí, de Santiago.
Definía en una ocasión Margarita Ledo el claustro de Bonaval como un claustro abierto y ciudadano, como deberían ser todos los claustros del mundo. En este sentido, el barrio de San Pedro hace honor a su tesoro arquitectónico. Desde hace alrededor de treinta años, el asamblearismo es la mecánica habitual entre estas calles. La resistencia vecinal ante las excusas del ayuntamiento a la hora de proveer de suministro eléctrico la última Feira da Primavera dan buena cuenta de ello. Existen dos asociaciones vecinales, A Xuntanza y Amigos do barrio de San Pedro, así como una destacada asociación cultural, A Trisca. El barrio cuenta, además, con un centro cultural y fiestas propias. También tiene dos museos, el Museo do Pobo Galego y el CGAC (Centro Galego de Arte Contemporáneo), además de dos conventos con sus correspondientes y enormes parques, Bonaval y Precisamente a los conventos se remontan los orígenes de este barrio. Entrada a Santiago por el camino Francés, gran parte de San Pedro fue edificada por la Orden de San Martín Pinario y por la Cofradía del Santísimo Sacramento de San Cayetano. De ahí los escudos que coronan las casas más antiguas: un pino bajo las letras S.M en el primero de los casos o un cáliz del que emerge una hostia con las siglas S.C. en el segundo. Bonaval y Belvís llegarían durante los siglos XII y XIII, de la mano de los Dominicos. Cruces de Calatrava, conchas de vieira y cruces de Malta pueden informar a los más curiosos del origen del resto de los edificios.
Según fuentes municipales, la población extranjera de Santiago supone el 4´5% de sus más de noventa mil empadronados, y el 23% de este grupo reside concentrado entre los barrios de San Pedro y Fontiñas. La diversidad en este espacio es, por tanto, evidente. Y es de aquí de donde surge el llamado proyecto Barrios Abertos, impulsado por el Concello junto con la ONGd Asemblea de Cooperación por la Paz. Se trata de un proyecto de integración, impulsado por el propio Concello con ayuda de fondos europeos y del Ministerio de Empleo y Servicios Sociales, que pretende acercar a los vecinos los beneficios de la integración e interacción de culturas diversas. Próximamente, se prevé que un nuevo proyecto extienda la labor integradora hacia la tercera edad, pretendiendo fomentar presencia activa en el barrio.

El influjo de lo hipster en la economía y en el resurgir interno de los barrios fue mencionado por primera vez por Sarah Kendzior, en un artículo para Al Jazeera titulado “The peril of hipstereconomics: When urban decay becomes a set piece to be remodelled or romanticised”. Todo comienza con una regeneración urbana, mediante la cual un barrio con problemáticas sociales (desempleo, absentismo escolar, falta de oportunidades….) se impulsa horizontalmente, perdiendo su connotación clasista o racista y cobrando un nuevo matiz de dinamismo. A lo largo de todo el proceso, el artista se mantiene al servicio de este fenómeno, ayudando con su actuación a perpetuar esta nueva identidad. Este tipo de procesos, iniciados con el ejemplo de determinados barrios de Philadelphia, se han ido extendiendo por todo el mundo, tomando un papel crucial en el nuevo desarrollo urbano de la vieja Europa.
En definitiva, San Pedro. Con sus calles do Medio y da Angustia, su cruceiro y sus adoquines, que no ocultan arena de playa porque tampoco lo necesitan. Tradición y modernidad recorriendo de la mano las aceras, parándose en los escaparates y saludando a las mujeres que esperan a la puerta de misa. En cada esquina, un amigo. Días de lluvia y puestas de sol. Sí, de aquí, de Santiago. Como la vida misma.

A 'Fat Tax' a debate na Facultade de Medicina

Lidia Lareo | Santiago de Compostela

A oratoria é a arte de falar con elocuencia. A día de hoxe, no panorama político e cultural no que se atopa a sociedade, saber comunicarse correctamente cun público atento é primordial.

Isto mesmo foi o que, o pasado 9 de novembro, demostraron os membros do Club Debate Compostela e de Scienceffect, nun debate realizado na Facultade de Medicina. O tema que se tratou foi a implementación da Fat Tax en España.

Os capitáns dos equipos, María Táboas e José R. Gago | © Lidia Lareo

O equipo Scienceffect, conformado por tres estudantes de Medicina da USC e unha enxeñeira informática, defendeu a postura a favor da imposición desta taxa para a 'comida basura'. Pola outra banda, o equipo do Club Debate Compostela, que entre as súas filas contaba con debatintes campioas de debates nacionais e mundiais, defendeu a postura en contra desta taxa.

Durante a máis de media hora que estiveron debatindo sobre unha e outra postura, diversos argumentos e razoamentos foron saíndo á palestra. A oratoria foi parte importante neste debate, pero non se debe esquecer a investigación que houbo detrás. 

Os oradores de Scienceffect e Club Debate Compostela | © Lidia Lareo

A Fat Tax é, como se dicía anteriormente, un imposto sobre a 'comida basura'. O seu obxectivo, de ser implantada, é o de reducir o consumo de aqueles alimentos que están relacionados coa obesidade, enfermidades coronarias ou diabetes, entre outras. 

Para que aqueles que acudiran de público puidesen opinar ou plantexar dúbidas sobre este tema, logo do debate abriuse unha rolda de preguntas na que os debatintes amosaron, unha vez máis, os seus coñecementos sobre o tema. 

Público asistente | © Lidia Lareo

Se algo quedou claro neste debate foi que, valla a redundancia, todo é debatible. Pero tamén a importancia que ten coñecer temas tan dispares coma este e saber transmitilos e defendelos en público para o futuro dos estudantes universitarios.